IV. Mustafa Han’ın şahsiyeti

IV. Mustafa Han, Sultan I. Abdülhamid Han‘ın oğludur. 8 Eylül 1779 tarihinde Ayşe Sineperver Vâlide Sultan‘dan doğdu. Doğum merasiminde üç gün top şenliği yapıldı. Şehzâdeliğinde sarayda iyi bir eğitim aldı. Yüksek din ve fen bilgileri öğretilerek yetiştirildi. Kardeşi Mahmud ile beraber babasının şehirde yaptığı teftiş gezi­lerine katıldı ve saray dışındaki dünyayı tanımaya çalıştı. Babasının vefatında on yaşında bulunuyordu.

Babasının vefatıyla tahta geçen amcası III. Selim’in çocuksuz olmasından dolayı ondan şefkat gördü ve rahat bir şehzadelik ha­yatı sürdü.

IV. Mustafa’nın, 1 sene 2 ay gibi kısa bir müddet süren salta­natı, ciddi dâhilî karışıklıklar ve haricen de Rusya muharebesi ile geçmiştir. Saltanat makamında müstakil kalamamış ve devlet reisi otoritesini tam kuramamıştır. Bu nedenle yenilikler karşısındaki gerçek düşüncelerini ifade edecek bir icraatta bulunmasına fırsat verilmeden tahttan indirilmesi göz önüne alındığında selefi amcası Selim’in izini takip edip etmeyeceği veya halefi II. Mahmud gibi yenilikçi bir yol izleyip izlemeyeceği sualine kesin bir cevap vermek çok zordur.

Ancak Alemdar Mustafa Paşa’nın III. Selim Han’ı tekrar tahta çıkarma arzusuyla müdahalede bulunmamış olması halinde, yeni­lenme ve yeniden yapılanma işlerini sürdürmeye çalışacağına dair kuvvetli işaretler mevcuttur. Mesela İstanbul’da büyük huzursuzluk ve her türlü ahlaksızlıkla hareket edenlere karşı bunların yeniçeri olmalarına bakmadan sert tedbirler almıştı. Sultan III. Selim dö­nemindeki bazı şahsiyetleri anarak sağ olmaları halinde bunlardan birini hemen sadarete getirebileceği ifade ettiği bilinmektedir. Yine kendisi çevresinde işe yarayabilecek evsafta devlet adamı kalmamış olmasına üzüldüğünü belirtirdi.

IV. Mustafa Taksim’deki Topçu Kışlası’nda asker yerleştirmeyi düşünüyordu. Saltanatı sırasında ve mühendishânenin durumuyla yakından ilgilenmiş ve bu maarif teşkilatının yeniden düzenlen­mesi için teşebbüslerde bulundu. Ardından yeni ve ayrıntılı bir kanunnâme hazırlattı.

Ayrıca IV. Mustafa döneminde Nizâm-ı Cedîd’in tekrar ihya edilmesi fikrinden tamamen vazgeçilmediği ve padişahın el altından bunu desteklediği, hatta daha önce Levend Çiftliği’ndeki talimli as kerlere eğitmenlik yapan Süleyman Ağa’yı bu hususta çalışmalarda bulunmak üzere görevlendirdiğinin bildirilmesi dikkat çekicidir.

Osmanlı hanedanının değişmez bir prensibi darbe yapan asilerin sükûnet hâsıl olur olmaz ortadan kaldırılmaları idi. IV. Mustafa Han da bu hususta tıpkı I. Mahmud Han gibi davranmak istemiş ve isyan erbabını cezalandırmak suretiyle devlet otoritesini güç­lendirmeyi gaye edinmiştir. Fakat bunda muvaffak olamamış ve ricalinin ihanetine uğramıştır.

Kaynak: Kayı VIII Sayfa 277-279

 

Bir Cevap Yazın

Your email address will not be published.